Wanneer online haat geen bijzaak meer is

Op 13 december verscheen in De Telegraaf een artikel waarin alarm wordt geslagen over de explosieve groei van online haat. Het is een waarschuwing die niet nieuw is, maar wel urgenter voelt dan ooit. In het artikel wordt onder andere gerefereerd aan Rikkie Kolle. Voor velen is zij een bekend gezicht; voor ons is zij meer dan dat. Rikkie is Miss Nederland, redacteur en verbonden aan Niet meer van deze Tijd. Maar bovenal is zij een mens die – zoals zovelen – in het afgelopen jaar heeft ervaren hoe meedogenloos het digitale domein kan zijn.

Rikkie staat niet op zichzelf. Haar verhaal is geen incident, maar een symptoom van een groter maatschappelijk probleem. Het afgelopen jaar heeft laten zien hoe snel online meningen verharden, hoe algoritmes polarisatie versterken en hoe haat niet langer beperkt blijft tot anonieme hoeken van het internet, maar doorsijpelt in het dagelijks leven. Wat ooit begon als ‘een reactie’ of ‘een mening’, is steeds vaker een digitale aanval geworden.

Van scherm naar werkelijkheid

Online haat wordt vaak gebagatelliseerd. “Je moet het niet lezen.” “Het is maar internet.” “Het hoort erbij.” Maar ook het afgelopen jaar heeft wederom pijnlijk duidelijk gemaakt dat woorden op een scherm echte gevolgen hebben. Voor mentale gezondheid. Voor veiligheid. Voor het gevoel van bestaansrecht.

Wat Rikkie overkomt – het publiekelijk becommentariëren van haar uiterlijk, identiteit of keuzes – gebeurt dagelijks bij talloze mensen die zichtbaar zijn of zich uitspreken. Journalisten, presentatoren, kunstenaars, maar ook ‘gewone’ burgers die zich mengen in een debat. De grens tussen kritiek en ontmenselijking is steeds dunner geworden. En vaak wordt die grens zonder aarzeling overschreden.

Scrollen in een wereld vol spanning

Het afgelopen jaar werd gekenmerkt door mondiale conflicten, politieke verschuivingen en maatschappelijke onzekerheid. In tijden van spanning zoeken mensen naar houvast, maar ook naar zondebokken. Online platforms bieden een directe uitlaatklep, zonder nuance, zonder context, zonder consequenties.

Wat opvalt, is hoe snel empathie verdwijnt zodra iemand wordt gereduceerd tot een profiel, een kop of een symbool. Rikkie wordt dan niet meer gezien als persoon, maar als ‘idee’. En ideeën mogen, in de ogen van sommigen, zonder rem worden aangevallen. Dat mechanisme zagen we dit jaar keer op keer terug.

De normalisering van grensoverschrijdend gedrag

Misschien is het meest verontrustende aspect van online haat wel de normalisering ervan. Wat tien jaar geleden nog als schokkend werd gezien, wordt nu weggewuifd als ‘vrijheid van meningsuiting’. Maar vrijheid van meningsuiting is nooit bedoeld als vrijbrief voor intimidatie, bedreiging of ontmenselijking.

Het afgelopen jaar heeft aangetoond dat deze verwarring gevaarlijk is. Niet alleen voor de mensen die doelwit zijn, maar voor de samenleving als geheel. Want een cultuur waarin haat wordt getolereerd, is een cultuur waarin stilte wordt afgedwongen. Waar mensen zich terugtrekken, hun stem inslikken, hun zichtbaarheid opgeven.

Waarom dit niet meer van deze tijd zou moeten zijn

Bij Niet meer van deze Tijd staan we stil bij wat schuurt, wringt en eigenlijk niet meer past bij wie we willen zijn. Online haat hoort in dat rijtje thuis. Niet omdat meningsverschillen moeten verdwijnen, maar omdat de manier waarop we met elkaar omgaan fundamenteel iets zegt over onze beschaving.

Rikkie’s ervaring dwingt ons om verder te kijken dan het individu. Het gaat niet alleen om haar. Het gaat om de vraag: wat voor digitale samenleving accepteren we? En welke verantwoordelijkheid nemen we zelf, als lezer, als schrijver, als platform? Het afgelopen jaar heeft laten zien hoe kwetsbaar onze online cultuur is. Maar ook hoe noodzakelijk het is om grenzen te blijven benoemen. Om te blijven zeggen: dit is niet normaal. Dit is niet oké. Dit is niet onschuldig.

Misschien begint verandering niet bij grote wetgeving of strenge regels, maar bij iets eenvoudigs: het blijven zien van de mens achter het scherm. Rikkie is geen symbool, geen kop, geen discussiepunt. Zij is een mens. Net als wij allemaal.